New: Bhagavad Gītā 2.47 deep study with word-by-word grammar Open the verse

राजविद्याराजगुह्ययोग Bhagavad Gītā Chapter 9: Yoga through the King of Sciences

rājavidyārājaguhyayoga

All 34 verses of Chapter 9, Yoga through the King of Sciences, in Devanagari and IAST with English and Hindi meaning.

Verse 9.1

श्री भगवान् उवाचइदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे।ज्ञानं विज्ञानसहितं यज् ज्ञात्वा मोक्ष्यसे ऽशुभात्।।9.1।।

śrī bhagavān uvācaidaṃ tu te guhyatamaṃ pravakṣyāmyanasūyave|jñānaṃ vijñānasahitaṃ yaj jñātvā mokṣyase 'śubhāt||9.1||

Lord Shri Krishna said: I will now reveal to you, since you do not doubt, that profound mysticism, which, when followed with experience, will liberate you from sin.

Commentary

हिन्दी अर्थ

श्रीभगवान् बोले, हे अर्जुन! तुम दोषदृष्टि से रहित (श्रद्धालु) हो, इसलिए मैं तुम्हें यह परम गोपनीय ज्ञान, अनुभवसहित विज्ञान के साथ बतलाता हूँ; जिसे जानकर तुम समस्त अशुभ (संसारबन्धन) से मुक्त हो जाओगे।

Verse 9.2

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रम् इदम् उत्तमम्।प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुम् अव्ययम्।।9.2।।

rājavidyā rājaguhyaṃ pavitram idam uttamam|pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartum avyayam||9.2||

This is the supreme science, the supreme secret, the purest and best; it is intuitive, righteous, and to those who practise it, it is exceedingly pleasant.

Commentary

हिन्दी अर्थ

यह सब विद्याओं का राजा और सब रहस्यों में श्रेष्ठ रहस्य है, परम पवित्र, उत्तम, प्रत्यक्ष अनुभव में आने वाला, धर्म के अनुकूल, साधने में सहज एवं अविनाशी है।

Verse 9.3

अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप।अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि।।9.3।।

aśraddadhānāḥ puruṣā dharmasyāsya parantapa|aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani||9.3||

They who have no faith in this teaching cannot find Me; they remain lost in the purlieus of this perishable world.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे परन्तप (शत्रुओं को तपाने वाले अर्जुन)! जो पुरुष इस धर्म पर श्रद्धा नहीं रखते, वे मुझे प्राप्त न करके जन्म-मृत्यु रूप इस संसार के मार्ग में ही लौट-लौटकर भटकते रहते हैं।

Verse 9.4

मया ततम् इदं सर्वं जगद् अव्यक्तमूर्तिना।मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः।।9.4।।

mayā tatam idaṃ sarvaṃ jagad avyaktamūrtinā|matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ||9.4||

The whole world is pervaded by Me, yet My form is not visible. All living beings have their being in Me, yet I am not confined by them.

Commentary

हिन्दी अर्थ

यह सम्पूर्ण जगत् मुझ अव्यक्त-स्वरूप से व्याप्त है; समस्त प्राणी मुझ में स्थित हैं, किन्तु मैं उनमें (आश्रित-रूप से) स्थित नहीं हूँ।

Verse 9.5

न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगम् ऐश्वरम्।भूतभृन् न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः।।9.5।।

na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogam aiśvaram|bhūtabhṛn na ca bhūtastho mamātmā bhūtabhāvanaḥ||9.5||

Nevertheless, they do not consciously abide in Me. Such is My Divine Sovereignty that, though I, the Supreme Self, am the cause and upholder of all, yet I remain outside.

Commentary

हिन्दी अर्थ

और वे प्राणी (वास्तव में) मुझ में स्थित भी नहीं हैं, मेरी इस ईश्वरीय योगशक्ति को देख; सब भूतों को धारण-पोषण करने वाला तथा उन्हें उत्पन्न करने वाला मेरा स्वरूप उनमें आश्रित न रहकर भी उनका आधार है।

Verse 9.6

यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान्।तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय।।9.6।।

yathā''kāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān|tathā sarvāṇi bhūtāni matsthānītyupadhāraya||9.6||

As the mighty wind, though moving everywhere, has no resting place except in space, so all these beings have no home except in Me.

Commentary

हिन्दी अर्थ

जैसे सर्वत्र विचरने वाली महान् वायु सदा आकाश में ही स्थित रहती है, वैसे ही समस्त प्राणी मुझ में ही स्थित हैं, ऐसा समझ।

Verse 9.7

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम्।कल्पक्षये पुनस् तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम्।।9.7।।

sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām|kalpakṣaye punas tāni kalpādau visṛjāmyaham||9.7||

All beings, O Arjuna, return at the end of every cosmic cycle into the realm of Nature, which is a part of Me, and at the start of the next I send them forth again.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे कुन्तीपुत्र अर्जुन! कल्प के अन्त में सब प्राणी मेरी प्रकृति में लीन हो जाते हैं और कल्प के आरम्भ में मैं उन्हें फिर से रच देता हूँ।

Verse 9.8

प्रकृतिं स्वाम् अवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः।भूतग्रामम् इमं कृत्स्नम् अवशं प्रकृतेर् वशात्।।9.8।।

prakṛtiṃ svām avaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ|bhūtagrāmam imaṃ kṛtsnam avaśaṃ prakṛter vaśāt||9.8||

With the help of Nature, I again and again pour forth the whole multitude of beings, whether they will or not, for they are ruled by My will.

Commentary

हिन्दी अर्थ

अपनी प्रकृति को आधार बनाकर मैं प्रकृति के अधीन हुए इस समस्त प्राणिसमूह को (उनकी इच्छा-अनिच्छा के बिना) बार-बार रचता रहता हूँ।

Verse 9.9

न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय।उदासीनवद् आसीनम् असक्तं तेषु कर्मसु।।9.9।।

na ca māṃ tāni karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya|udāsīnavad āsīnam asaktaṃ teṣu karmasu||9.9||

But these acts of mine do not bind me; I remain outside and unattached.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे धनंजय (अर्जुन)! वे सृष्टि-सम्बन्धी कर्म मुझे नहीं बाँधते, क्योंकि मैं उदासीन के समान अनासक्त होकर उन कर्मों में स्थित रहता हूँ।

Verse 9.10

मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम्।हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद् विपरिवर्तते।।9.10।।

mayā'dhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram|hetunā'nena kaunteya jagad viparivartate||9.10||

Under my guidance, Nature produces all movable and immovable things. Thus, O Arjuna, this universe revolves.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे कुन्तीपुत्र! मेरे अध्यक्षपन (अधिष्ठान) से ही प्रकृति चराचर समस्त जगत् को उत्पन्न करती है; इसी कारण से यह संसार बार-बार चलता रहता है।

Verse 9.11

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुम् आश्रितम्।परं भावम् अजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्।।9.11।।

avajānanti māṃ mūḍhā mānuṣīṃ tanum āśritam|paraṃ bhāvam ajānanto mama bhūtamaheśvaram||9.11||

Fools disregard Me, seeing Me clad in human form. They do not know that in My higher nature, I am the Lord-God of all.

Commentary

हिन्दी अर्थ

मनुष्य का शरीर धारण किए हुए मुझे मूर्ख लोग तुच्छ समझते हैं, क्योंकि वे समस्त भूतों के महान् ईश्वर रूप मेरे परम स्वरूप को नहीं जानते।

Verse 9.12

मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः।राक्षसीम् आसुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः।।9.12।।

moghāśā moghakarmāṇo moghajñānā vicetasaḥ|rākṣasīm āsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ||9.12||

Their hopes are futile, their actions worthless, their knowledge ineffective; they are without sense, deceitful, barbaric, and godless.

Commentary

हिन्दी अर्थ

व्यर्थ आशा, व्यर्थ कर्म और व्यर्थ ज्ञान वाले वे विवेकहीन लोग मोह उत्पन्न करने वाली राक्षसी और आसुरी प्रकृति का ही आश्रय लेते हैं।

Verse 9.13

महात्मानस् तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिम् आश्रिताः।भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिम् अव्ययम्।।9.13।।

mahātmānas tu māṃ pārtha daivīṃ prakṛtim āśritāḥ|bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādim avyayam||9.13||

But the great souls, O Arjuna! Filled with my divine spirit, they worship me, fix their minds on me alone, for they know that I am the imperishable source of being.

Commentary

हिन्दी अर्थ

किन्तु हे पार्थ (अर्जुन)! दैवी प्रकृति के आश्रित महात्माजन मुझे समस्त भूतों का अविनाशी उद्गम जानकर अनन्य मन से मेरा भजन करते हैं।

Verse 9.14

सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश् च दृढव्रताः।नमस्यन्तश् च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते।।9.14।।

satataṃ kīrtayanto māṃ yatantaś ca dṛḍhavratāḥ|namasyantaś ca māṃ bhaktyā nityayuktā upāsate||9.14||

Always extolling Me, they are strenuous and firm in their vows, prostrating themselves before Me, and worshipping Me continually with concentrated devotion.

Commentary

हिन्दी अर्थ

वे दृढ़व्रती भक्त निरन्तर मेरे नाम और गुणों का कीर्तन करते हुए, यत्न करते हुए तथा भक्तिपूर्वक मुझे नमस्कार करते हुए सदा मुझ में युक्त रहकर मेरी उपासना करते हैं।

Verse 9.15

ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो माम् उपासते।एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम्।।9.15।।

jñānayajñena cāpyanye yajanto mām upāsate|ekatvena pṛthaktvena bahudhā viśvatomukham||9.15||

Others worship Me with full consciousness as the One, the Manifold, the Omnipresent, and the Universal.

Commentary

हिन्दी अर्थ

कुछ अन्य भक्त ज्ञानयज्ञ के द्वारा भी मेरी उपासना करते हैं, कोई मुझे एकरूप (अभिन्न) मानकर, कोई पृथक् रूप में, तो कोई सर्वव्यापक विश्वरूप में अनेक प्रकार से।

Verse 9.16

अहं क्रतुर् अहं यज्ञः स्वधाऽहम् अहम् औषधम्।मंत्रो ऽहम् अहम् एवाज्यम् अहम् अग्निर् अहं हुतम्।।9.16।।

ahaṃ kratur ahaṃ yajñaḥ svadhā'ham aham auṣadham|maṃtro 'ham aham evājyam aham agnir ahaṃ hutam||9.16||

I am the oblation, the sacrifice, and the worship; I am the fuel and the chant; I am the butter offered to the fire; I am the fire itself, and I am the act of offering.

Commentary

हिन्दी अर्थ

मैं ही यज्ञकर्म हूँ, मैं ही यज्ञ हूँ, मैं ही पितरों को दी जाने वाली स्वधा हूँ, मैं ही औषधि (अन्न) हूँ; मैं ही मन्त्र हूँ, मैं ही घृत हूँ, मैं ही अग्नि हूँ और मैं ही हवन-क्रिया हूँ।

Verse 9.17

पिताऽहम् अस्य जगतो माता धाता पितामहः।वेद्यं पवित्रम्ॐकार ऋक् साम यजुरेव च।।9.17।।

pitā'ham asya jagato mātā dhātā pitāmahaḥ|vedyaṃ pavitramoṃkāra ṛk sāma yajureva ca||9.17||

I am the Father of the universe, its Mother, Nourisher, and Grandfather; I am the Knowable and the Pure; I am Om, and I am the Sacred Scriptures.

Commentary

हिन्दी अर्थ

इस जगत् का पिता, माता, धारण-पोषण करने वाला तथा पितामह मैं ही हूँ; जानने योग्य पवित्र तत्त्व, ॐकार तथा ऋग्, साम और यजुर्वेद भी मैं ही हूँ।

Verse 9.18

गतिर् भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत्।प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजम् अव्ययम्।।9.18।।

gatir bhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt|prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījam avyayam||9.18||

I am the goal, the sustainer, the Lord, the witness, the home, the shelter, the lover, and the origin; I am life and death; I am the fountain and the imperishable seed.

Commentary

हिन्दी अर्थ

मैं ही परम गति, भरण-पोषण करने वाला, स्वामी, साक्षी, निवासस्थान, शरण और हितैषी सुहृद् हूँ; उत्पत्ति, प्रलय, आधार, निधान (कोश) और अविनाशी बीज भी मैं ही हूँ।

Verse 9.19

तपाम्यहम् अहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च।अमृतं चैव मृत्युश् च सद् असच् चाहम् अर्जुन।।9.19।।

tapāmyaham ahaṃ varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca|amṛtaṃ caiva mṛtyuś ca sad asac cāham arjuna||9.19||

I am the heat of the sun, I release and withhold the rain. I am death and immortality; I am being and non-being.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे अर्जुन! मैं ही (सूर्य रूप से) ताप देता हूँ, वर्षा को रोकता और बरसाता हूँ; अमृत और मृत्यु तथा सत् और असत् भी मैं ही हूँ।

Verse 9.20

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापायज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते।ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान्।।9.20।।

traividyā māṃ somapāḥ pūtapāpāyajñair iṣṭvā svargatiṃ prārthayante|te puṇyam āsādya surendralokam aśnanti divyān divi devabhogān||9.20||

Those who are versed in the scriptures, who drink the mystic Soma-juice and are purified from sin, and who, while worshipping Me with sacrifices, pray that I will lead them to heaven; they reach the holy world where the Controller of the Powers of Nature resides, and they enjoy the feasts of Paradise.

Commentary

हिन्दी अर्थ

तीनों वेदों के ज्ञाता, सोमरस का पान करने वाले और पापरहित हुए लोग यज्ञों द्वारा मेरा पूजन करके स्वर्गप्राप्ति की प्रार्थना करते हैं; वे पुण्य के फलस्वरूप इन्द्रलोक को प्राप्त करके स्वर्ग में दिव्य देवभोगों का उपभोग करते हैं।

Verse 9.21

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालंक्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति।एव त्रयीधर्ममनुप्रपन्नागतागतं कामकामा लभन्ते।।9.21।।

te taṃ bhuktvā svargalokaṃ viśālaṃkṣīṇe puṇye martyalokaṃ viśanti|eva trayīdharmamanuprapannāgatāgataṃ kāmakāmā labhante||9.21||

Yet, although they enjoy the spacious glories of Paradise, when their merit is exhausted, they are born again into this world of mortals. They have followed the letter of the scriptures, yet, because they have sought to fulfil their own desires, they must depart and return again and again.

Commentary

हिन्दी अर्थ

वे उस विशाल स्वर्गलोक का भोग करके, पुण्य क्षीण होने पर पुनः मृत्युलोक में लौट आते हैं; इस प्रकार वेदोक्त सकाम धर्म का अनुसरण करने वाले भोगों की कामना करने वाले लोग आवागमन (बार-बार जन्म-मृत्यु) को ही प्राप्त होते हैं।

Verse 9.22

अनन्याश् चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते।तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्।।9.22।।

ananyāś cintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate|teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham||9.22||

But if a person meditates on Me and Me alone, worships Me always and everywhere, I will take upon Myself the fulfilment of their aspiration, and I will safeguard whatever they attain.

Commentary

हिन्दी अर्थ

जो भक्तजन अनन्य भाव से मेरा चिन्तन करते हुए मेरी उपासना करते हैं, उन नित्य मुझ में लगे रहने वालों का योगक्षेम (अप्राप्त की प्राप्ति और प्राप्त की रक्षा) मैं स्वयं वहन करता हूँ।

Verse 9.23

ये ऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः।ते ऽपि माम् एव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम्।।9.23।।

ye 'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayā'nvitāḥ|te 'pi mām eva kaunteya yajantyavidhipūrvakam||9.23||

Even those who worship the lesser powers, if they do so with faith, they are thereby worshipping Me, though not in the correct manner.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे कुन्तीपुत्र! जो भक्त श्रद्धापूर्वक अन्य देवताओं को भी पूजते हैं, वे भी वस्तुतः मेरा ही पूजन करते हैं, किन्तु अविधिपूर्वक (यथार्थ विधि को न जानते हुए)।

Verse 9.24

अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च।न तु माम् अभिजानन्ति तत्त्वेनातश् च्यवन्ति ते।।9.24।।

ahaṃ hi sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca|na tu mām abhijānanti tattvenātaś cyavanti te||9.24||

I am the willing recipient of sacrifice, and I am its true Lord. But they do not know me truly, so they fall back.

Commentary

हिन्दी अर्थ

क्योंकि समस्त यज्ञों का भोक्ता और स्वामी मैं ही हूँ; परन्तु वे मुझे तत्त्व से नहीं जानते, इसी कारण (फल भोगकर) पुनः गिर जाते हैं।

Verse 9.25

यान्ति देवव्रता देवान् पितॄन् यान्ति पितृव्रताः।भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनो ऽपि माम्।।9.25।।

yānti devavratā devān pitṝn yānti pitṛvratāḥ|bhūtāni yānti bhūtejyā yānti madyājino 'pi mām||9.25||

The votaries of the lesser powers go to them; the devotees of spirits go to them; they who worship the powers of darkness, to such powers shall they go; and so too, those who worship me shall come to me.

Commentary

हिन्दी अर्थ

देवताओं को पूजने वाले देवताओं को, पितरों को पूजने वाले पितरों को तथा भूतों को पूजने वाले भूतों को प्राप्त होते हैं; इसी प्रकार मेरा पूजन करने वाले भक्त मुझे ही प्राप्त होते हैं।

Verse 9.26

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति।तदहं भक्त्युपहृतम् अश्नामि प्रयतात्मनः।।9.26।।

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati|tadahaṃ bhaktyupahṛtam aśnāmi prayatātmanaḥ||9.26||

Whatever a person offers to Me, be it a leaf, flower, fruit, or water, I accept it, for it is offered with devotion and a pure mind.

Commentary

हिन्दी अर्थ

जो भक्त प्रेमपूर्वक मुझे पत्र, पुष्प, फल अथवा जल अर्पित करता है, उस शुद्धचित्त भक्त द्वारा भक्ति से दी गई उस वस्तु को मैं (सप्रेम) स्वीकार करता हूँ।

Verse 9.27

यत् करोषि यद् अश्नासि यज् जुहोषि ददासि यत्।यत् तपस्यसि कौन्तेय तत् कुरुष्व मदर्पणम्।।9.27।।

yat karoṣi yad aśnāsi yaj juhoṣi dadāsi yat|yat tapasyasi kaunteya tat kuruṣva madarpaṇam||9.27||

Whatever you do, whatever you eat, whatever you sacrifice and give, whatever austerities you practise, do all as an offering to Me.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे कुन्तीपुत्र! तू जो कुछ करता है, खाता है, हवन करता है, दान देता है और जो तप करता है, वह सब मुझे अर्पण कर दे।

Verse 9.28

शुभाशुभफलैर् एवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः।संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो माम् उपैष्यसि।।9.28।।

śubhāśubhaphalair evaṃ mokṣyase karmabandhanaiḥ|saṃnyāsayogayuktātmā vimukto mām upaiṣyasi||9.28||

So, your action will have no result, either good or bad; but, through the spirit of renunciation, you will come to Me and be free.

Commentary

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार करने से तू शुभ-अशुभ फल देने वाले कर्मबन्धनों से मुक्त हो जाएगा; संन्यासयोग से युक्त चित्त वाला तू बन्धनों से छूटकर मुझे ही प्राप्त करेगा।

Verse 9.29

समो ऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्यो ऽस्ति न प्रियः।ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम्।।9.29।।

samo 'haṃ sarvabhūteṣu na me dveṣyo 'sti na priyaḥ|ye bhajanti tu māṃ bhaktyā mayi te teṣu cāpyaham||9.29||

I am the same to all beings; I do not favour any, nor do I hate any. However, those who worship Me devotedly, they live in Me and I in them.

Commentary

हिन्दी अर्थ

मैं समस्त प्राणियों में समभाव रखता हूँ; न कोई मुझे अप्रिय है और न कोई प्रिय; किन्तु जो भक्तिपूर्वक मेरा भजन करते हैं, वे मुझ में हैं और मैं भी उनमें हूँ।

Verse 9.30

अपि चेत् सुदुराचारो भजते माम् अनन्यभाक्।साधुर् एव स मन्तव्यः सम्यग् व्यवसितो हि सः।।9.30।।

api cet sudurācāro bhajate mām ananyabhāk|sādhur eva sa mantavyaḥ samyag vyavasito hi saḥ||9.30||

Even the most sinful, if he worships Me with his whole heart, shall be considered righteous, for he is treading the right path.

Commentary

हिन्दी अर्थ

यदि कोई अत्यन्त दुराचारी भी अनन्य भाव से मेरा भजन करे, तो वह साधु ही माना जाने योग्य है, क्योंकि उसने सम्यक् रूप से (श्रेष्ठ मार्ग का) निश्चय कर लिया है।

Verse 9.31

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति।कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति।।9.31।।

kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ nigacchati|kaunteya pratijānīhi na me bhaktaḥ praṇaśyati||9.31||

He will soon attain spirituality and eternal peace. O Arjuna! Believe me, my devotee is never lost.

Commentary

हिन्दी अर्थ

वह शीघ्र ही धर्मात्मा बन जाता है और शाश्वत शान्ति को प्राप्त होता है; हे कुन्तीपुत्र! तू निश्चयपूर्वक यह प्रतिज्ञा कर ले कि मेरे भक्त का कभी नाश नहीं होता।

Verse 9.32

मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य ये ऽपि स्युः पापयोनयः।स्त्रियो वैश्यास् तथा शूद्रास् ते ऽपि यान्ति परां गतिम्।।9.32।।

māṃ hi pārtha vyapāśritya ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ|striyo vaiśyās tathā śūdrās te 'pi yānti parāṃ gatim||9.32||

Even the children of sinful parents, those miscalled the weaker sex, merchants, and labourers, if they make Me their refuge, they shall attain the highest.

Commentary

हिन्दी अर्थ

हे पार्थ! स्त्रियाँ, वैश्य, शूद्र तथा पापयोनि में उत्पन्न हुए लोग भी मेरी शरण ग्रहण करके परम गति को प्राप्त कर लेते हैं।

Verse 9.33

किं पुनर् ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस् तथा।अनित्यम् असुखं लोकम् इमं प्राप्य भजस्व माम्।।9.33।।

kiṃ punar brāhmaṇāḥ puṇyā bhaktā rājarṣayas tathā|anityam asukhaṃ lokam imaṃ prāpya bhajasva mām||9.33||

What need is there, then, to mention the holy ministers of God, the devotees, and the saintly rulers? Therefore, do you, born in this changing and miserable world, also worship Me.

Commentary

हिन्दी अर्थ

फिर पुण्यशील ब्राह्मणों तथा भक्त राजर्षियों के विषय में तो कहना ही क्या! अतः इस अनित्य और सुखरहित संसार में आकर तू मेरा भजन कर।

Verse 9.34

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु।माम् एवैष्यसि युक्त्वैवम् आत्मानं मत्परायणः।।9.34।।

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru|mām evaiṣyasi yuktvaivam ātmānaṃ matparāyaṇaḥ||9.34||

Fix your mind on Me, devote yourself to Me, sacrifice for Me, surrender to Me, make Me the object of your aspirations, and you shall assuredly become one with Me, Who am your own Self.

Commentary

हिन्दी अर्थ

मुझ में मन लगा, मेरा भक्त बन, मेरे लिए यज्ञ कर और मुझे नमस्कार कर; इस प्रकार मुझ में चित्त को युक्त करके मेरे परायण हुआ तू मुझे ही प्राप्त करेगा।

A verse in your inbox, every morning

One verse, its meaning, and one word to learn. Two minutes a day.